Ở nhiều nơi, bên cạnh hoặc thay cho cơ chế cấp phép, có các hiệp hội nghề tự nguyện. Chúng đặt ra chuẩn, nhận đơn xin vào, và có thể khai trừ thành viên vi phạm.
Những việc ấy có giá trị thật. Nhưng hiệp hội tự nguyện thiếu đúng một thứ mà cơ chế cấp phép có, và thứ ấy quyết định gần như tất cả.
Thứ mà hiệp hội tự nguyện thiếu
Người bị khai trừ khỏi một hiệp hội tự nguyện vẫn tiếp tục hành nghề được. Họ chỉ mất một danh hiệu.
Người bị tước tư cách hành nghề thì không. Họ phải dừng hoạt động thuộc phạm vi cấp phép.
Khác biệt ấy nghe đơn giản nhưng nó đảo ngược toàn bộ cơ chế khuyến khích. Với hiệp hội tự nguyện, chế tài nặng nhất vẫn nhẹ hơn nhiều so với chế tài nhẹ nhất của một cơ quan cấp phép.
Và có một hệ quả tinh tế hơn: những người có nguy cơ bị khai trừ cao nhất cũng chính là những người ít có động lực gia nhập nhất. Cơ chế tự nguyện tự chọn ra những thành viên vốn đã cẩn trọng.
Những gì hiệp hội vẫn làm được
Điều đó không có nghĩa là hiệp hội vô dụng. Chúng làm được vài việc mà cơ quan quản lý làm kém hơn.
Đặt chuẩn thực hành chi tiết hơn quy định pháp luật. Quy định thường chỉ nêu nguyên tắc; hiệp hội có thể đi vào cách làm cụ thể.
Đào tạo liên tục — cập nhật thay đổi quy định, chia sẻ cách xử lý những tình huống mới.
Là tiếng nói của ngành trong quá trình xây dựng chính sách, điều có giá trị vì người soạn quy định cần hiểu thực tế vận hành.
Và tạo ra một lớp tín hiệu bổ sung — ở những nơi không có cấp phép, việc một tổ chức tự nguyện chịu ràng buộc bởi chuẩn của hiệp hội là một thông tin, dù không phải một bảo đảm.
Điểm cần cẩn trọng: hiệp hội cũng là một loại sản phẩm
Đây là quan sát về cấu trúc, không về bất kỳ tổ chức cụ thể nào.
Một hiệp hội có nguồn thu từ phí thành viên có động lực kinh tế để có nhiều thành viên.
Động lực ấy đối lập với việc đặt chuẩn cao và thực thi chặt, vì cả hai đều làm giảm số thành viên.
Các hiệp hội nghiêm túc xử lý mâu thuẫn này bằng cấu trúc quản trị — tách bộ phận xét kỷ luật khỏi bộ phận phát triển thành viên, có thành viên độc lập trong hội đồng.
Nhưng mâu thuẫn ấy luôn tồn tại, và nó giải thích vì sao việc là thành viên của một hiệp hội nói ít hơn nhiều so với việc có một tư cách do cơ quan nhà nước cấp.
Quan hệ giữa hai cơ chế
Ở những nơi có cấp phép, hiệp hội thường đóng vai bổ sung: đào tạo, chuẩn thực hành, đại diện ngành. Phần chế tài để cho cơ quan quản lý.
Ở những nơi không có cấp phép, hiệp hội đôi khi là cơ chế duy nhất — và khi ấy giới hạn của nó trở thành giới hạn của cả hệ thống.
Có những mô hình trung gian: nhà nước công nhận một hiệp hội và giao cho nó một phần chức năng quản lý, kèm giám sát. Cách này cho hiệp hội thứ nó thiếu — quyền chế tài thật — trong khi giữ được sự hiểu biết chuyên môn của ngành.
Ba câu hỏi áp cho hiệp hội tự nguyện
Tiền vào từ đâu: từ phí thành viên, tức là từ chính những người bị quản — một cấu trúc đòi hỏi quản trị cẩn thận để giữ độc lập.
Ai chịu rủi ro: việc gia nhập hiệp hội chuyển rất ít rủi ro về phía người hành nghề, vì chế tài nặng nhất là mất tư cách thành viên.
Ai chế tài được ai: hiệp hội với thành viên của mình, và chỉ trong phạm vi tư cách thành viên — đây là câu trả lời giải thích mọi giới hạn còn lại.
Việc một nơi có hiệp hội nghề hay không, vai trò của nó và quan hệ với cơ quan quản lý nhà nước đều khác nhau giữa các nơi — thông tin chính xác nằm ở cơ quan quản lý hành nghề của nước liên quan.
Hiệp hội tự nguyện thiếu điều gì so với cơ chế cấp phép?
Quyền ngăn một người tiếp tục hành nghề. Người bị khai trừ khỏi hiệp hội chỉ mất một danh hiệu, không phải mất tư cách hành nghề.
Hiệp hội làm tốt được việc gì?
Đặt chuẩn thực hành chi tiết, đào tạo liên tục, đại diện ngành trong xây dựng chính sách, và tạo một lớp tín hiệu bổ sung.
Mâu thuẫn cấu trúc của hiệp hội nằm ở đâu?
Nguồn thu từ phí thành viên tạo động lực có nhiều thành viên, điều đối lập với việc đặt chuẩn cao và thực thi chặt.
Có mô hình nào khắc phục được không?
Mô hình nhà nước công nhận một hiệp hội và giao một phần chức năng quản lý kèm giám sát — cho hiệp hội quyền chế tài thật.
